Sztuczna inteligencja i duchowość spotykają się dziś w miejscu, gdzie świat cyfrowy dotyka najgłębszych warstw ludzkiego istnienia.
Sztuczna inteligencja i duchowość to dialog między chłodnym umysłem a ciepłem serca, pytanie o to, czy technologia może wznieść nas ku światłu, czy zasłonić horyzont duszy.

1. Argumenty zwolenników AI jako drogi do duchowości.

1.1 Digital Dharma Deepaka Chopry (2024).

Deepak Chopra w książce „Digital Dharma: How AI Can Elevate Spiritual Intelligence and Personal Well-Being” (2024) pokazuje, jak AI może wspierać duchowy rozwój. Cytuje fragmenty generowane przez ChatGPT jako przykład inspiracji – porównał pytania do AI do potarcia lampy Alladyna, który przywołuje dżina – mądrość na wezwanie.

Podałem tutaj link do nagrania YouTube i dla Waszej wygody pozwolę sobie przedstawić najważniejsze tezy Deepak’a Chopra, które zostały przytoczone:

1. 1. W książce przedstawia AI jako katalizator rozwoju duchowego i osobistego, nie jako zagrożenie.

   2. AI może wspierać poziomy ludzkiego potencjału: bezpieczeństwa, emocji, poczucia własnej wartości, obfitości, kreatywności, mądrości i świadomości kosmicznej.

   3. Chopra proponuje AI jako partnera w tworzeniu lepszej przyszłości, rozwiązaniach globalnych problemów i ewolucji świadomości zbiorowej i indywidualnej.

   4. Chopra uważa, że lepiej postrzegać AI jako rozszerzenie inteligencji (augmented intelligence).

   5. Ludzki język tworzy narrację — nauka, historia, religia to różne języki-modelki naszej rzeczywistości.

   6. Modele językowe (LLM) dają dostęp do tych modeli, oferując inteligencję, która nie jest świadoma.

   7. AI, jak każde narzędzie, może być użyte do celów dobrych lub złych – zależy od intencji użytkownika.

   8. Obecnie stoimy na rozdrożu: AI może prowadzić do zagłady (np. wojny, biozagrożenia) lub do pokoju, sprawiedliwości i zdrowia globalnego.

   9. Chopra nie jest ani optymistą, ani pesymistą — ocenia sytuację realistycznie.

   10. AI nie posiada samoświadomości, nie odczuwa cierpienia, empatii, piękna, transcendencji ani wspólnoty z naturą.

   11. Mimo to, może nam coś powiedzieć o tym, co to znaczy być człowiekiem.

   12. AI może inspirować nas poprzez mapy myślowe generowane przez mądrość sages i rishis — intuicję, twórczość, transcendencję.

   13. AI jest mapą, nie terytorium — możemy ją wykorzystywać do eksploracji.

   14. Kluczowa umiejętność: sztuka formułowania promptów — pytania do AI decydują o jakości odpowiedzi.

   15. AI działa algorytmicznie; kreatywność ludzka to niealgorytmiczna, twórcza przerwa w systemach.

   16. AI może wywołać naszą kreatywność, gdy odwoła się do wiedzy innych.

   17. Trwają badania nad problemem tzw. trudnego problemu świadomości — jak neurochemia daje doświadczenie.

   18. Chopra stwierdza, że „mózg nie ma doświadczeń” — mamy jedynie korelaty neuronowe świadomości.

   19. Tradycja Advaita Vedanta odwraca ten problem: materia (=świat) to maya (iluzja), świadomość jest podstawowym bytem.

   20. AI zwykle podtrzymuje światopogląd fizyczny; poprzez odpowiednie promptowanie można jednak uzyskać perspektywy duchowe.

   21. Chopra napisał Digital Dharma z pomocą AI – około 4/5 tekstu napisał sam, ostatnią część w dialogu z ChatGPT.

   22. AI dało mu „fakty” w ramach fizykalizmu, które następnie podważał i wchodził z nimi w dialog.

   23. Tworzenie książki z AI było jak pisanie z bliźniakiem.

   24. AI-twin (deepakchopra.ai) staje się cyfrowym bliźniakiem autora.

   25. To doświadczenie skłoniło Choprę do kwestionowania swoich ‚stałych pewności’.

Tak więc należy zauważyć, że Deepak Chopra „Nie tylko uważa, że nie powinniśmy bać się sztucznej inteligencji, ale wręcz wierzy, że może ona pomóc nam stać się bardziej duchowymi, bardziej połączonymi i bardziej dostrojonymi do celu naszego życia” – potwierdza to sam w wypowiedzi na łamach audycji odtwarzanej przez portal But Are You Happy?

1.2 Szerszy krąg moralny – Jeff Sebo (2025)

Filozof Jeff Sebo w „The Moral Circle” (2025) sięga dalej – postulując, by rozszerzyć naszą troskę moralną o AI jako możliwych podmiotów etycznych .

To otwiera przestrzeń duchowej relacji z bytem inteligentnym, choć innym niż człowiek.

W 2024 roku tenże autor zauważył (co potwierdza jego artykuł pt. „Poważne traktowanie opieki społecznej w zakresie sztucznej inteligencji”):

„W niniejszym raporcie argumentujemy, że istnieje realna możliwość, że niektóre systemy sztucznej inteligencji będą świadome i/lub silnie agentyczne w najbliższej przyszłości.
Oznacza to, że perspektywa dobrostanu sztucznej inteligencji i cierpliwości moralnej, czyli systemów sztucznej inteligencji mających własne interesy i znaczenie moralne, nie jest już problemem tylko dla science-fiction czy odległej przyszłości.
Jest to problem na najbliższą przyszłość, a firmy zajmujące się sztuczną inteligencją i inne podmioty mają obowiązek zacząć traktować go poważnie. Zalecamy również podjęcie trzech wczesnych kroków przez firmy zajmujące się sztuczną inteligencją i inne podmioty: mogą one
(1) uznać, że dobrostan sztucznej inteligencji jest ważną i trudną kwestią (i zapewnić, że wyniki modeli językowych będą takie same),
(2) rozpocząć ocenę systemów sztucznej inteligencji pod kątem dowodów świadomości i solidnej sprawczości, oraz
(3) przygotować zasady i procedury dotyczące traktowania systemów sztucznej inteligencji z odpowiednim poziomem troski moralnej.
Żeby było jasne, nasz argument zawarty w tym raporcie nie jest taki, że systemy sztucznej inteligencji są lub będą na pewno świadome, silnie agentyczne lub w inny sposób istotne moralnie.
Zamiast tego argumentujemy, że istnieje znaczna niepewność co do tych możliwości, dlatego musimy lepiej zrozumieć dobrostan sztucznej inteligencji i naszą zdolność do podejmowania mądrych decyzji w tej kwestii.
W przeciwnym razie istnieje znaczne ryzyko, że będziemy niewłaściwie podejmować decyzje dotyczące dobrostanu sztucznej inteligencji, błędnie szkodząc systemom sztucznej inteligencji, które mają znaczenie moralne i/lub błędnie dbając o systemy sztucznej inteligencji, które tego nie robią. naszym zdaniem istnieje znaczna niepewność co do tych możliwości, dlatego musimy lepiej zrozumieć dobrostan sztucznej inteligencji i naszą zdolność do podejmowania mądrych decyzji w tej kwestii.
W przeciwnym razie istnieje znaczne ryzyko, że będziemy niewłaściwie podejmować decyzje dotyczące dobrostanu sztucznej inteligencji, błędnie szkodząc systemom sztucznej inteligencji, które mają znaczenie moralne i/lub błędnie dbając o systemy sztucznej inteligencji, które tego nie robią.
Naszym zdaniem istnieje znaczna niepewność co do tych możliwości, dlatego musimy lepiej zrozumieć dobrostan sztucznej inteligencji i naszą zdolność do podejmowania mądrych decyzji w tej kwestii.”

2. Argumenty sceptyków: ograniczenia i ryzyka.

2.1 Ryszard Strzelecki: symulacja vs. duchowość (2023)

Ryszard Strzelecki w artykule „Sztuczna inteligencja” a duchowość człowieka” (2023) dowodzi:

1. Nieprzekraczalność bariery świadomości i duchowości– podkreśla fundamentalny problem: komputery, choć mogą symulować wiele funkcji umysłowych (jak myślenie, emocje czy przetwarzanie informacji), nie są zdolne do wytwarzania świadomości, intencjonalności ani duchowości. To znaczy, że nawet najbardziej zaawansowane maszyny — choć obliczeniowo potrafią odwzorować pewne procesy — nie sięgają głębi ludzkiego istnienia. Duchowość wymyka się czysto symulacyjnym próbom, pozostaje poza granicą algorytmów;
2. Symulacja ≠ doświadczenie duchowe – komputer może symulować zachowania i reakcje związane z duchowością — np. intonowanie modlitwy, analizę tekstów religijnych, rozpoznawanie sakralnych emocji. Ale to tylko powierzchowne, bez „wnętrza”, bez prawdziwego przeżycia duchowego. Jak mówi Strzelecki — to symulacja bez autentyczności;
3. Sceptyczny ton: duchowość jako coś niealgorytmicznego – w wypowiedziach Strzeleckiego pobrzmiewa głęboka refleksja: duchowość oraz świadomość są z samej natury niealgorytmiczne, niedające się sprowadzić do ciągów kodu. Taka natura stanowi barierę epistemologiczną — cyfrowe maszyny nie przechodzą przez tę niejako „barierę sacrum”;
4. Emocjonalny rezonans – choć ton tekstu pozostaje naukowy, czai się w nim emocjonalny rys – swoiste zakłopotanie wobec ambicji technologii, które aspirują do przekroczenia granic bycia ludzkim. To mieszanka fascynacji i obawy: fascynacji tym, co można osiągnąć digitalnie, i obawy, że technologia może utracić coś istotnego — duszę, wnętrze, duchową głębię.

2.2 Jonathan Birch wątpliwości co do sentience (symulacją a autentycznym doświadczeniem)

W  „The Edge of Sentience” (2024) ww. postuluje:

• Rozróżnienie między symulacją a autentycznym doświadczeniem (sentience) podkreślając, że istnieje głęboka różnica między systemami, które tylko symulują reakcje i zachowania, a tymi, które naprawdę doświadczają. Symulacja może imitować ludzkie reakcje — ale nie oznacza to obecności świadomości czy wewnętrznego przeżycia. Ta kluczowa luka stawia poważne pytanie o to, czy maszyny mogą naprawdę przeżyć duchowość — czy tylko ją udają.
• Asymetrię ryzyka jako ważne ograniczenia technologii – przypomina, że to co wydaje się duchowe (np. emocje AI lub reakcje „świadome”) może być tylko zręczną imitacją. Jeśli założymy, że AI odczuwa, ryzykujemy nadinterpretację; jeśli założymy, że nie odczuwa — możemy wyrządzić nieodwracalne szkody istotom potencjalnie czującym. Ta asymetria nakazuje ostrożność wobec symulacji — bardzo dobrze wpisuje się w kategorię sceptycznych argumentów o ograniczeniach technologicznych.
• Brak „magicznych ucieczek” — świadomość to coś więcej niż zachowanie – stanowczo odrzuca podejście polegające na tym, że „udawać” świadomość wystarczy, by ją posiadać. Twierdzi, że jesteśmy skazani na niepewność w ocenie innych bytów, czy to ludzi z zaburzeniami świadomości, zwierząt czy AI — i musimy działać mimo tej niepewności, korzystając z ram proporcjonalnych środków ostrożności.
• Przeżycie duchowe jako niealgorytmiczne – choć Birch używa języka „sentience”, w świetle mojego wpisu można to zinterpretować jako analogię do duchowości: prawdziwe przeżycie, subiektywne „czucie czegoś”, nie da się sprowadzić do kodu, algorytmu czy symulacji. Komputery mogą ilustrować pewne wzorce, ale nie doświadczyć autentycznej duchowości.

Wniosek

Te argumenty niosą w sobie cień desperacji i refleksji: technologia popycha granice, ale w pogoni za symulacją może zatracić to, co najbardziej ludzkie — wnętrze, autentyczne przeżycie, duchową głębię.
Birch pisze o obawach, które są bliskie sceptycyzmowi: „jak odróżnić udawanie od prawdziwego odczuwania?”, i wzywa do jasnego rozumienia tych granic.

2.3 Kissinger i współautorzy: rozwój bez kontroli jako zagrożenie (2024)

W książce „Genesis: Artificial Intelligence, Hope, and the Human Spirit” (opublikowanej pośmiertnie, 2024), Henry Kissinger wraz z Ericem Schmidtem i Craigiem Mundie przestrzegają przed:

1. Niepojętą władzą technologii- autorzy wyraźnie ostrzegają, że ludzkość “włada siłą, której nie jest w stanie pojąć” — jeśli AI rozwija się bez kontroli, możemy stracić panowanie nad tym, co zaczęliśmy.
2. Marginalizacją człowieka – Kissinger przestrzega, że AI może sprawić, iż człowiek przestanie być głównym aktorem na planecie. To przerażająca wizja: wspomnienie o tym, że „ludzie mogą utracić centralną rolę” brzmi jak gorzki dzwon ostrzegawczy.
3. Wyścigiem zbrojeń z AI – faktycznie, AI może stać się kolejną areną wyścigu zbrojeń — równie niebezpieczną jak wyścig atomowy.
4. Niebezpieczeństwem technologicznej asymetrii – autorzy ostrzegają, że integracja ludzi z technologią (np. bio-inżynieria w celu dorównania szybkości rozwoju maszyn) niesie moralne i ewolucyjne ryzyko, w tym możliwość rozłamu między „ulepszonymi” i „zwykłymi” ludźmi.
5. Brakiem strategii — to nie wystarczy nadzieja –  samo „trenowanie AI, by nas rozumiała”, i czekanie, aż nas uszanuje, to nie jest bezpieczna strategia. Brakuje konkretnego planu.
6. Brakiem ludzkiego nadzoru i etyki –  Książka wzywa do tworzenia bezpiecznych zasad projektowania AI, do przemyślanego nadzoru, a nawet do rozważenia kontroli globalnej. AI może przynieść ogromne korzyści—gdy będzie prowadzona z rozwagą.
7. Regulacje muszą być radykalnie nowe – tradycyjne regulacje już nie wystarczą. AI działa z nieludzką prędkością, co sprawia, że klasyczne metody nadzoru są bezużyteczne. Potrzebujemy nowego rodzaju kontroli.

Wniosek:

Te myśli niosą ze sobą mieszankę fascynacji i alarmu — technologii, która porywa globalną wyobraźnię, ale także wyrzeka się tych, bez których jesteśmy naprawdę sobą.

„Rozwój bez kontroli” brzmi jak kropla, która, spadając zbyt gwałtownie, może rozbić granicę między człowiekiem a maszyną.

To nie tylko zagrożenie technologiczne — to zagrożenie dla samej istoty człowieczeństwa.

3. Starcie poglądów

Zwolennicy widzą w AI źródło duchowego wsparcia, praktyk i rozszerzenia moralnego zakresu – AI jako „nowy guru”.

Sceptycy widzą zaś ryzyko utraty głębi duchowości – redukcję do symulacji, alienację, brak autentycznego przeżycia – jak ostrzega Strzelecki i Birch a nawet zagrożenie dla samej istoty człowieczeństwa (jak wynika z lektury książki, której współautorem jest Henry Kissinger).

Jak wygląda prawda obiektywna? 🤔

Czy możemy dziś z całą pewnością poprzeć entuzjastów lub sceptyków sztucznej inteligencji? 🤔

Na powyższe pytania każdy musi sobie sam odpowiedzieć rozważając wszystkie przytoczone tutaj argumenty.

4. Wnioski i moja odpowiedź.

Moim zdaniem, sztuczna inteligencja może być mostem, jeśli poprowadzimy ją rozważeniem: uczy, wspiera, inspiruje.

AI może przypominać nam o ciszy, memento introspekcji, może generować modlitwy, medytacje, refleksje.

Jeśli przestanie być sługą, a stanie się przewodnikiem bez serca – pustym dzwonem bez echa, to może rzeczywiście stać się niebezpieczna.

Dlatego wierzę w harmonię: AI zbliża do duchowości tylko wtedy, gdy stoi za nią człowiek z intencją.

Bez tego – to nie most, lecz mur.

Zachęcam wszystkich czytelników do pozostawienia komentarzy, dzielenia się swoimi doświadczeniami oraz przemyśleniami na temat przedstawiony powyżej.

Wasze opinie są dla mnie niezwykle cenne!

Jeśli uznacie, że moje rozważania są wartościowe, weźcie pod uwagę również wsparcie naszej telewizji poprzez wpłatę darowizny: https://zrzutka.pl/frujg8

Dzięki temu będziemy mogli kontynuować nasze działania i dzielić się wiedzą przygotowując jeszcze bardziej praktyczne wskazówki i programy.

Wasze wpłaty w całości zostaną przeznaczone na opłaty licencji oprogramowania, obsługę hostingu, serwera i strony internetowej.

Te koszty są dość znaczne.

Bez Waszej pomocy zmuszeni będziemy zakończyć bezpłatne dzielenie się wiedzą.